Search
  • Marijke Tadema

#marijkeseyeopeners ‘Duurzaamheid en anti-racisme zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden'

Toen ik 15 jaar was nam mijn opa mij mee naar zijn ontwikkelingsprojecten in Ethiopië. Ook al denk je op de 15e dat je al heel volwassen bent en wel weet hoe de wereld werkt, ITS NOT.  Voor een puber is met een groep volwassen en je opa mee naar een land als Ethiopië is elk opzicht een intense ervaring. Ik was nog nooit buiten Europa geweest en mijn kennis bestond uit de lesboeken van school. Nu, 13 jaar later, kan ik nog steeds mijn ogen sluiten en levendige herinneringen hebben aan de eindeloze sloppenwijken, sprekende gezichten en bizarre geuren. Waar de meeste mensen na zo’n reis zich extra willen inzetten voor ontwikkelingshulp gebeurde bij mij alleen het tegenovergestelde. Keer op keer zag ik hoe de westerse cultuur zich in de armoede van Ethiopië infiltreerde. Iedereen had kapotte kleding aan van merken als Nike en Adidas, in hutjes van koeienstront stonden oude televisies en radio’s van Philips en het land werd bewerkt met oude tractoren die ze zelf niet konden repareren. In gesprekken met mensen kwam elke keer weer naar voren dat er geen werk was en ‘zelf dingen maken’ absoluut geen lucratieve bezigheid was in een land dat gewoon wachtte tot de volgende zeecontainer met westers kapitalistisch goed.


Elke keer als iemand vroeg wat ik van de reis had geleerd antwoordde ik heel stellig: ‘We moeten stoppen onze manieren en systemen daar opdringen. We helpen ze niet en ze ontwikkelen zich niet als we ons shit daar blijven dumpen. Ze moeten leren zelf hun spullen te maken, te produceren en te kopen.’


Een beetje korte door de bocht en ongenuanceerd maar beste een wijze conclusie voor een puber als ik er nu naar kijk.  



In mijn vorige #marijkeseyeopeners konden jullie lezen over de relatie tussen racisme en klimaatverandering. Om deze relatie uit te leggen ging ik dieper in op het koloniale verleden van de westerse wereld en wat de effecten daarvan zijn in onze moderne consumptiemaatschappij. Het liet zien dat tot op de dag van vandaag de verschillen - die toen zijn gecreëerd - groter en groter worden. Ook noemde ik het een privilege dat ‘wij witte westerse mensen’ kunnen kiezen voor duurzaam leven en had ik een klein beetje de spot met ‘de groene elite’ (misschien wel een klein beetje mezelf, haha?). Om de negatieve angel uit deze relatie te halen en groter draagvalk te creëren, noem ik twee focuspunten voor duurzaamheid als begrip:


1. Duurzaam is terug naar de essentie

2. Het draait om wat niet kopen in plaats van wat wel


Lees hier het volledige stuk.


Ik wil graag nog verder ingaan op de inzichten van de afgelopen weken. Ik las onderzoeken, sprak mensen en volgde op de voet wat er op Instagram gebeurde. Klimaatverandering en racisme zijn twee ontzettend gevoelige onderwerpen waar felle meningen en cognitieve dissonantie geen vreemde eend in de bijt zijn. Voor mij zijn deze twee fenomenen inmiddels onlosmakelijk met elkaar verbonden en ik hoop dat na het lezen van mijn eyeopeners, jij hetzelfde hebt.


Naast twee nieuwe focuspunten voor het begrip duurzaamheid zie ik ook twee lagen die in onze duurzame strategie voor het creëren van een leefbare wereld. De eerste laag ligt aan het oppervlakte en omvat het beeld dat naar buiten wordt afgegeven. De tweede laag ligt dieper en is constructiever voor langer termijn en draait om productieketens, globalisering en welzijn- en inkomensverschillen.


Disconnectie en overheersende westerse cultuur

Dus, ik ging actief opzoek naar gesprekken met mensen van kleur. Het voelde bijna onnatuurlijk of zelfs een beetje discriminerend om op basis van kleur - en misschien zelfs een stuk eigen belang - te willen weten wat er in hun belevingswereld speelt. Toch ben ik blij dat ik het heb gedaan. De enige manier om te leren is om met elkaar in gesprek te blijven en open te staan voor de belevingswereld van de ander. Al snel vond ik een rode draad in de gevoelens die zij met mij deelde over de Black Lives Matter movement en hun eigen ervaringen. Ook al waren ze hier geboren en toonden ze nooit openlijk dat ze het lastig hadden, had iedereen verschillende vormen van racisme ervaren. Ieder verhaal en ieder mens is uniek in zijn of haar ervaring maar wat opviel is dat er vaak een gevoel was waarvan ze het gevoel hadden het niet te mogen voelen. Geen ruimte om je gediscrimineerd, onzeker of anders te voelen. Gewend geraakt aan die gevoelens onderdrukken en ‘aanpassen’ is de norm. Een gevolg van dat ‘aanpassen’ de norm is, is dat mensen de verbinding met hun roots en autonome ik kwijtraken. Nu liggen die roots en autonomie niet altijd direct in het buitenland maar wel in cultuur, familiegewoontes en tradities die generaties lang meegaan. Daarnaast is het gevoel ergens bij te horen en weten waar je vandaan komt een oermenselijke behoefte.


Wanneer ik deze disconnectie met je ‘roots’ en de norm van het ‘aanpassen’ uitzoom op macroniveau, zie ik ook gelijk de connectie met de gevoelens die ik overhield aan mijn reis naar Ethiopië. Waarom blijven we onze cultuur daar toch dumpen en opdringen…Daarnaast is er ook nog eens een ernstig bijkomend effect en dat is dat mensen in die landen in de waan leven dat de westerse cultuur de oplossing is voor armoede en onrecht. Coca-Cola, H&M en McDonald’s zijn merken die daar geassocieerd worden met aanzien en welvaart. Het westerse consumeren waar ze ‘mij’ als wit persoon mee associeerde in Ethiopië stond voor hun gelijk aan geluk en welzijn. De westerse cultuur staat wat mij betreft op een misplaatst voetstuk. Zeker als je kijkt naar de schade die deze multinationals veroorzaken in deze landen. De aflevering 'Troubled Water' van de Netflix serie Rotten laat zien hoe scheef multinationals en systemen werken. In deze aflevering laten ze - om het maar even heel grof en kort te zeggen - zien hoe een multinational kostbaar drinkwater uit de natuur haalt, daar een community mee ontwricht en dit water in plastic doet wat onbetaalbaar is voor lokale bevolking en afvalverwerking van dit plastic links laat liggen. Sad story, I know. Het opdringen van de westerse cultuur met kapitalisme en consumeren laat eeuwenoude wijsheid en de duurzame omgang met de natuur verdwijnen en onder het geweld van onze systemen is er geen ruimte voor jonge en/of kleine ondernemers op de markt.


Cultural Appreciation in duurzaamheid

Nu is het natuurlijk een super goede ontwikkeling dat door Corona het idee van ‘Support your Local’ een boost heeft gekregen en dat door de Black Lives Matter movement bedrijven actief zijn met diversiteit laten zien in hun uitingen. Wat voor mij telt is wat er gebeurt in de duurzaamheidbranche. Voor mij draait duurzaamheid om transparantie van de productieketen, het in waarde laten an de natuur en ruimte maken voor alle soorten mensen met verschillende culturen en inkomens.


Duurzaamheid is voor mij niet echt duurzaam als het cultural appropration is. Kiezen voor duurzaam leven zou cultural appreciation moeten omvatten. Het zonder waardering overnemen van culturele aspecten zoals een haarstijl, kledingstuk of dansstijl wordt cultural appropration genoemd. Weten waar iets vandaan komt en daar bepaalde waardering en respect voor hebben is cultural appreciation. Mandy Woelkens legt op haar Instagram het verschil tussen cultural appropriation en cultural appreciation goed uit aan de hand van vlechten. Witte mensen noemen deze soort van vlechten vaak boxer braids omdat meisjes die boksen hun haar zo dragen. Oorspronkelijk komt deze haardracht uit het koloniale tijdperk waar mensen van kleur deze haarstijl Cornrows noemden. Omdat ze alleen op zondag hun haar mochten doen, ontleende deze manier van vlechten zich uitstekend om goed te blijven zitten. Mandy probeert met dit verhaal duidelijk te maken dat het niet gaat om dat je als persoon bepaalde dingen niet mag overnemen maar dat dit gebeurt met respect en waardering voor de oorsprong.




Als we willen strijden voor een leefbare wereld en de klimaatcrisis constructief aanpakken moeten we juist binnen duurzaamheid cultural appriciation actief inzetten. We zullen ruimte moeten houden voor alle culturen en daarin ook de eer geven aan die cultuur, oorsprong, geschiedenis en maker. Eer en waardering uitspreken en uitbeelden om echt inclusief te zijn.


Wanneer we stoppen met onze westerse wereld overal op te dringen en dat als de norm te zien, zullen we pas echt verbinding creëren.


‘Made in Ethiopië’

Gaan we naar de diepere laag in onze duurzame strategie, dan wordt het direct een stuk complexer. De ontwikkeling van - en het huidige in stand houden van - het kapitalisme en consumptiecultuur gaat letterlijk en figuurlijk over lijken. De obsessie van groei, macht en winst liggen ten grondslag van de klimaatverandering en zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In de aanhoudende zoektocht naar winst-optimalisatie is een nieuw fenomeen ontstaan genaamd: modern kolonialisme. In de geglobaliseerde productieketens van massaproductie schuilt veel leed. Het leidt tot schadelijke (over) productie, onderbetaling en uitbuiting, illegale afvalverwerking en nog een tal aan desastreuze ontwikkelingen voor mens en natuur. Hebzucht en winst-optimalisatie zorgen ervoor dat productie plaatsvindt in landen met lage lonen. Bedrijven in de meest verrassende sectoren maken schuld aan onderdrukking en uitbuiting. Een goed voorbeeld hiervoor is de kledingindustrie waar 74 miljoen mensen werken waarvan 80% een vrouw van kleur is. Achter de koopjesziekte die in de Kalverstraat zichtbaar is, verschuilt een systeem van modern kolonialisme. De documentaire ‘The true cost’ laadt een duidelijk beeld zien hoe scheef het systeem in elkaar zit en wie de uiteindelijk echte prijs betaald. Sinds de documentaire is er weinig veranderd. Wel zijn de lonen in Aziatische landen - en voornamelijk China - de laatste 30 jaar gestegen en is er iets wat verscherpt toezicht. Naja, wat doe je dan als kledingbedrijf, he? Tja, dan neem je toch alle werkgelegenheid daar weg en verplaatst je het naar Afrika! Again, Sad story, I know.  Momenteel liggen de lonen en Ethiopië wereldwijd het allerlaagst en is de stroom super goedkoop. Wie denkt dat alleen prijsvechters dit doen, komt bedrogen uit, want merken als Tommy Hilfigger en Calvin Klein hebben inmiddels een groot aandeel in die groeiende kledingindustrie.


“We beseffen dat we onszelf decennialang hebben vereenvoudigd tot ons economische bestaan. Maar diep vanbinnen zijn we veel meer dan dat. We zijn burger, ouder, kind, buur, vriend, partner en een levend wezen dat in verbinding staat met alle flora en fauna om ons heen. Dat deel hebben we alleen zo lang geen water gegeven, dat het compleet is verdord.” Kees Klomp voor MaatschapWij


De verantwoordelijk van duurzaamheid

Om collectief een duurzame manier van leven te creëren en nieuwe normen neer te zetten zullen we afscheid moeten nemen van waardes als macht, hebzucht, winst en maximalisatie. Zo verteld Kees Klomp in een interview met MaatschapWij "Om de weg terug te vinden van homo economicus naar mens, moeten we ervoor zorgen dat welvaart, welzijn en welbevinden met elkaar in balans komen. We hebben een zekere mate van welvaart nodig om ons welzijn en welbevinden te kunnen garanderen. Maar na een inkomen van 75.000 dollar per jaar is er geen enkele relatie meer tussen geld en geluk. Om een samenleving te creëren die gezond is voor mens en planeet, moeten alle drie de W’s een gelijke plek krijgen. Want mensen hebben niet alleen koopkracht, maar vooral ook sociale cohesie, een gezonde biosfeer en de ruimte om zichzelf te ontdekken nodig om te floreren.”


Het systeem van onderdrukking en uitbuiting kan alleen verslagen worden met een intersectionele aanpak binnen de strijd tegen klimaatverandering. Nu blijft het label ‘duurzaam’ vaak nog subjectief. Zo krijgt kleding van biologisch katoen vaak de stempel duurzaam, maar is niet helder waar en wie deze kleding heeft gemaakt. Of neem de koffie en cacao industrie waar marktprijzen leidend zijn en boeren een minimaal percentage krijgen. Ons huidige systeem is ingewikkeld en onbegrijpelijk en ongrijpbaar. Toch begint de strijd tegen klimaatverandering en racisme precies daar aan het begin van de productie keten. Eerlijke lonen, respectvolle arbeidsomstandigheden en waardige omgang met mens en natuur is waar we in de diepere lagen van onze strategie naar moeten streven. 


"Als we zo doorgaan, zullen we te maken krijgen met onomkeerbare processen die er uiteindelijk in zullen resulteren dat we onszelf vernietigen”, legt Kees uit. “Wat we daarvan leren, is dat het gedrag dat wij vertonen te allen tijde over alles en iedereen gaat. Alle levende wezens op onze planeet zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. We zijn niet, we inter-zijn." Kees Klomp voor MaatschapWij


Ondanks de complexiteit van klimaatverandering en racisme geloof ik dat wanneer we de twee focuspunten van het begrip en de twee lagen in de duurzame strategie goed voor ogen houden, we de langste adem zullen hebben in het creëren van een leefbare wereld. Voor iedereen.


Liefs -M

14 views
 
  • LinkedIn
  • Instagram

©2020 by A Sustainable Mindset.