Search
  • Marijke Tadema

#marijkeseyeopeners 'Er schuilt racisme in klimaatverandering en westerse duurzaamheid'

She said what!?


Ik moet toegeven dat ik aan het begin van mijn onderzoek nog op ander spoor zat dan ik jullie nu ga vertellen. Ik wou een uitgebreid artikel schrijven en alles piekfijn gaan uitleggen. Mijn doel was kijken hoe we anti-racisme kunnen doorvoeren in de transitie naar een duurzame en leefbare wereld. Hoe we mensen van kleur gezien en gehoord laten voelen. Maar, al snel leerde ik les één: dit draait niet om mij - en juist al het werk ligt bij mij.

Voor nu wil ik met jullie mijn eerste inzicht delen, namelijk: het racistische aspect in de westerse perceptie van klimaatverandering en duurzaamheid.


Twee jaar geleden besloot ik om te gaan vechten voor een betere en leefbare wereld. Dit ging voor mij hand in hand met een gevoel met gelijkheid en eerlijke kansen voor alles en iedereen. Ik dacht dat ik goed bezig, tot afgelopen week.

“In het Westen wordt over de natuur gesproken als ‘hulpbron’. Dat klinkt voor mij als iets buitenaards. Hoe kun je spreken over de natuur alsof die tot jouw beschikking staat? Ik adem dankzij de natuur, ik eet dankzij de natuur. Ik ben wie ik ben dankzij de natuur.” - OneWorld

De uitdaging van duurzaamheid an sich

Duurzaamheid op zichzelf heeft al zijn uitdagingen. Mensen erbij betrekken en de altijd felle tegenstanders. Het is een gecompliceerd en abstract probleem dat groter is dan onszelf en die de actie vraagt om eigen belangen aan de kant te zetten.


Voor ons als individu is ons positieve zelfbeeld van essentieel belang. We denken graag goed over onszelf dus wanneer je geconfronteerd wordt met ‘beter’ gedrag voelt dit snel alsof jouw positieve zelfbeeld wordt aangetast en komt er een verdedigingsmechanisme bij kijken die dit wil herstellen. Ook oude gewoontes en overtuigingen zijn grote vijanden. Afscheid nemen van datgeen wat jou altijd zekerheid gaf en dat wat hielp de wereld te begrijpen. Dit maakt draagvlak creëren voor duurzaamheid al een uitdaging an sich. Maar wat heeft dit nu met (anti-)racisme te maken en waarom maakt dit het nog uitdagender? Of maakt het juist de transitie simpeler?


Duurzaamheid is een typisch westers begrip

Kort gezegd: duurzaam betekent dat je wil dat dingen langer mee gaan - jezelf, je spullen en de wereld. Het draait om moeder aarde en de mensheid. Gelijke kansen en leefbaarheid voor iedereen. Het samen doen. Eigen genot en hebzucht aan de kant zetten en terug naar de essentie. Om te begrijpen waarom duurzaamheid een typisch westers begrip is en wat dit te maken heeft met de Black Lives Matter movement, nemen we een kleine duik in de geschiedenis van onze huidige westerse welvaart.


De wereld waarin wij nu leven en de welvaart die wij ervaren hebben we te danken aan bepaalde gebeurtenissen in de geschiedenis. Aan het einde van de middeleeuwen begonnen ‘we’ (waarin hier refereer ik naar witte westerse mensen) te handelen met landen ver over zee. Deze handel was in eerste instantie gebaseerd op gelijkheid en de visie dat beide partijen er iets aan overhielden. Om sterk te staan tegenover concurrentie en daarbij winst en macht te maximaliseren maakte dat al vrij snel de VOC werd opgericht. Het kapitaal dat de Staat investeerde in deze coöperatie was uniek in die tijd en zorgde vrij snel voor meer effectiviteit, winst en macht. Het maakte Nederland een rijk en welvarend land met een enorme voorsprong. Maar ‘handel’ was niet genoeg en dus moest ook de gehele productielijn, de mensen en het land in bezit komen. Zie hier het ontstaan van kolonialisme, slavernij en kapitalisme; de basis van groeiend westerse welvaart en onderdrukking en misbruik van mensen van kleur en hun land. Vanaf dit moment in de geschiedenis zet deze verhouding zich voort tot op de dag van vandaag. ‘We’ hebben honderden jaren onszelf boven andere culturen en landen verheven en zelfs boven de natuur. Culturen en mensen zijn structureel achtergesteld en uitgebuit. Sterker nog, kolonialisme bestaat niet meer in de vorm zoals het in het geschiedenis boek staat het uitlegt, maar inmiddels kennen we nieuwe, moderne vormen. Denk maar eens aan Shell die waardevolle natuurlijke bronnen rooft uit tweede en derde wereldlanden, maar waar de witte elite het geld aan verdient. Of de kledingfabrieken in Ethiopië waar mensen werken die het slechts betaald krijgen van iedereen over de hele wereld. Wat maken ze? Kleding voor bedrijven als H&M en Guess. Of neem Nestle, die schaars drinkwater pompt uit bronnen in Afrika om vervolgens in plastic te doen en voor 8 dollar te verkopen aan de lokale bevolking. De verschillen zijn groot - groter misschien wel - en gelijkheid is een illusie.

“Duurzaamheid is verbonden aan eeuwenoude roofzuchtige verlangens die de natuur zien als willoos, als iets wat maximaal benut moet worden”, zegt ook Ariruma Kowii, hoogleraar cultuurstudies en oorspronkelijke volkeren aan de Ecuadoriaanse universiteit Andina Simón Bolívar. – Oneworld

Groene elite

Nooit eerder dan afgelopen week besefte ik mij in wat voor groene elite ik mij begeef. Ik leefde in de veronderstelling dat ik goed bezig was dat ik gaf om de wereld en haar mensen. Ik had mij verdiept in racisme en mijn hart ging uit naar zij die de eerste klappen zouden vangen van klimaatverandering. Ik strijde daarmee voor onrecht, dacht ik...


In de Tegenlicht aflevering ‘Kijken naar de Rijken’ legt politiek analist Anand Giridharadas uit waarom de superrijken belasting ontduiken en liever meer geld aan goede doelen geven. Het heeft allemaal te maken met dat stukje eigenwaarde en een schouderklopje op het dure jasje. Zo ervaar ik afgelopen week ook als ik naar mijn belevingswereld in duurzaamheid kijk. Wij hebben de keuze duurzame producten te kopen, wij hebben de keuze om te discussiëren over de energietransitie, wij hebben de keuze om ons eigen vlieggedrag te minimaliseren en wij hebben de keuze om geen vlees te eten. ‘Kritiek op de ‘groene elite’ roept direct een karikaturaal beeld op van de vegetarische Tesla-rijder, met zijn dak vol zonnepanelen en zijn boodschappenmandje vol biologische groenten, die op ieder feestje zelfgenoegzaam verkondigt hoe begaan hij wel niet is met de planeet.’ Schrijft Jaap Tielbare in de Groene Amsterdammer.

Ik, de groene elite.


Zij die geraakt worden door de klimaatcrisis

Dus. De witte westerse mens heeft honderden jaren andere culturen en landen gebruikt, uitbuit en in een klasse vastgezet. We hebben onze eigen macht, geld en winst te danken aan het overheersen van andere culturen en landen. En lopen nu onszelf een schouderklopje te geven voor onze energiezuinige thermostaat. Oké, dit is heel kort door de bocht. Maar in grote lijnen wel waar we mee bezig zijn. Wij vinden het maar moeilijk om ons genot van vlees en vis op te geven terwijl ze het in andere landen en culturen het nog niet eens kunnen betalen om 1 keer in de week vlees te eten. We vinden de kap van de Amazone verschrikkelijk terwijl we de bossen in Europa al grotendeels hebben moeten kappen voor het bouwen van boten de 16e en 17e eeuw, de mijnbouw of het bouwen van landbouwgrond en steden. Of we bouwen onder het mom van duurzame energie enorme waterkrachtcentrales, waar de dammen de koers van de rivieren drastisch veranderen. Dit maakt vismigratie onmogelijk en beïnvloeden culturele tradities van oorspronkelijke bewoners.


Nu doe ik er nog een schepje bovenop (Ik ben toch lekker bezig). 'Wij' westerse mensen hebben door ons kapitalisme en consumeren het grootste aandeel in klimaatverandering. Grondstoffen gebruiken we voor onze consumptiemaatschappij en grond- en waterreserves putten we uit voor eten waar we onze snelle mondjes mee willen voeden. De stelregel is dat hoe meer welvaart hoe groter de klimaatafdruk. En laat nou precies in welvaart de ongelijkheid in rassen zichtbaar zijn. In de aflevering ‘The racial wealth gap’ van de serie Explained op Netflix wordt duidelijk hoe Afro-Amerikanen in een klasse vastzitten en het gat in welvaart tussen de rassen maar blijft groeien. Armoede maakt dat mensen geen keuze hebben, ze hebben dat privilege van duurzame keuzes niet. Mensen met geen alternatief en de wanhoop om hun familie te voeden, zullen zij bossen kappen om te overleven, jagen op uitstervende diersoorten en kiezen voor goedkoop verpakt voedsel met grote negatieve impact.


En wie merken als eerste de gevolgen van deze klimaatcrisis? Juist de derde wereldlanden en arme westerse mensen. Hier komt zelfs een nieuw begrip om de hoek kijken ‘klimaatapartheid’. Het lijkt erop dat in de klimaatcrisis (ja klimaatverandering is inmiddels zo neutraal begrip dat dit niet meer genoemd wordt) – de armen de klappen vangen en de rijken betalen om te ontsnappen.

‘De mensenrechtendeskundige, Philip Alston, stelt dat de opwarming van de aarde desastreuze gevolgen zal hebben. Fundamentele rechten op leven, water, voedsel, en huisvesting zullen waarschijnlijk ondermijnd worden. Maar ook democratieën en wetten krijgen volgens Alston mogelijk stevige tikken door de heftige gevolgen van klimaatverandering. De huidige klimaatcrisis zal vooral de armen der aarde raken, zegt Alston. Zij zullen waarschijnlijk de toegang tot voldoende water en voedsel verliezen. ,,Zelfs in het beste scenario zullen honderden miljoenen mensen te maken krijgen met voedseltekorten, geforceerde migratie, ziektes en de dood. Klimaatverandering dreigt de laatste 50 jaar van vooruitgang in ontwikkeling, wereldwijde gezondheid en armoedebestrijding ongedaan te maken.”’ – Het AD


Twee focuspunten voor duurzaamheid van de toekomst

Waar ik opzoek was naar inzicht in de behoeftes van mensen van kleur om voor duurzaamheid een groter draagvlak te creëren, kreeg ik een inzicht die mij een klap in het gezicht gaf. Maar zoals een echte klimaatactivist blijf ik optimistisch. Ik wil in oplossingen denken en het racistische aspect in klimaatverandering en duurzaamheid aanpakken. Daarom pleit ik voor twee focuspunten voor duurzaamheid. Voor nu en de toekomst.

1. Duurzaam is terug naar de essentie

Duurzaamheid is de weg naar een leefbare wereld. Een wereld die we alleen kunnen creëren wanneer iedereen zijn schouders eronder zet, iedereen vanuit zijn of haar identiteit. Waarin we leven in gelijkheid en waardigheid. Dit betekent dus niet dat dit alleen op de manier moet volgens de waarheid van het Westen. Laten we van duurzaamheid een multicultureel en intersectioneel begrip maken waar ruimte is voor elke klasse, portemonnee en leeftijd. Een beweging voor elke cultuur en etniciteit. Terug naar de essentie betekent geen hebzucht, uitbuiting of uitputting, maar leven met wat de natuur ons geeft en respect voor al het levende op aarde.

2. Het draait om wat niet kopen in plaats van wat wel

Onze consumptiemaatschappij omtoveren naar een duurzame consumptiemaatschappij is niet de oplossing. De focus in de duurzame transitie moet liggen op loskomen van wat we denken allemaal nodig te hebben en gaan over hoe we het gaan doen met wat we hebben. Los van je portemonnee of klasse. Op dit moment hebben we genoeg kleding, plastic en spullen om nog heel lang mee voorruit te kunnen. Ook is er genoeg zonlicht en wind voor iedereen. Het is nu aan ons om eer te geven aan duurzaamheid op een manier waar het niet draait om hebzucht. Laat duurzaamheid beginnen bij de R-en van de circulaire economie: refuse, reduce, reuse, repair, refursbish, remanufacture, recycle en recover. (Bron: Nudge)


Een nieuwe focus voor de toekomst. Met elkaar zorgen we dat de definitie van duurzaamheid helder blijft, dat er ruimte is voor iedereen en dat dit niet een inkomensafhankelijke beweging word voor een bepaalde klasse.


Hierbij wil ik niet teniet doen aan de prachtige innovaties en ontwikkelingen voor duurzame producten. Er zijn merken en mensen die zich met hart en ziel inzetten voor duurzame producten met sociale impact. En laat ik dit afsluiten met de nadruk op dat dit gaat over collectieve perceptie en handelen. Dit gaat niet over jou als individu of alle ingewikkelde aspecten die bij de duurzame transitie komen kijken. Maar soms is het goed om terug te gaan naar de basis van een probleem.


Tijdens mijn onderzoek kreeg ik meer inzichten. Deze zal ik binnenkort met jullie delen en zullen zich meer richten op de praktijk.


Heb je nog vragen of zijn er dingen onduidelijk? Mag je mij altijd een berichtje sturen.


Liefs -M


Please note: ik ben geen onderzoeksjournalist of wetenschapper, maar een idealist die op zoek is naar de grote lijnen en verbanden van de wereld. Zijn er wetenschappelijke onjuistheden of is er sprake van verkeerd woordgebruik? Stuur mij dan even een berichtje, dan kan ik verder leren.

41 views
 
  • LinkedIn
  • Instagram

©2020 by A Sustainable Mindset.